Oct 12

กำเนิดเจ้าออมสิน

รู้มั้ย…กระปุกออมสินอันแรกๆ ของไทยมีขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 6 หน้าตาของมันเหมือนกับตู้ไปรษณีย์ แต่เป็นทรงกระบอก ไม่ได้เป็นเหลี่ยมๆ แบบของไทย เพราะมันจำลองมาจากตู้ไปรษณีย์ของอังกฤษ กระปุกออมสินที่หน้าตาเหมือนตู้ไปรษณีย์ที่ว่านี้ เมื่อก่อนเรียกกันอย่างโก้หรูว่า คลังออมสินสำหรับบ้าน เกิดขึ้นภายหลังจากที่รัชกาลที่ 6 กลับจากอังกฤษได้นำแนวความคิดเรื่องการออมและการจัดทำคลังออมสินสำหรับบ้านกลับมาด้วย


เริ่มจากมหาดเล็ก ข้าราชบริพารในวังก่อน จึงค่อยเผยแพร่สู่ประชาชนทั่วไป กระปุกออมสินรุ่นแรกนั้นต้องสั่งทำมาจากอังกฤษกันเลย เพราะสมัยนั้นเรายังทำไม่เป็นตัวกระปุกทำจากสังกะสี แล้วหุ้มด้วยกระดาษเพื่อตกแต่งลวดลาย

กระปุกออมสินรุ่นแรกถึงมือประชาชนทั่วไปในพ.ศ. 2478 จากนั้นทางธนาคารออมสิน ก็มีการจัดทำกระปุกออมสินออกมาอย่างต่อเนื่อง ระยะแรกก็จัดทำเพื่อจำหน่ายชักชวนให้คนออมเงิน และเพื่อเป็นของที่ระลึกด้วย สนนราคา 10 สตางค์บ้าง บางรุ่นก็ 35 บาท ซึ่งนับว่าราคาสูงมากในสมัยนั้น บางอันทำเป็นรูปคล้ายๆ กับหนังสือ มีกุญแจไขเปิดปิดด้วย แม้จะเห็นเป็นเล่มเล็กๆ แต่ถ้าลองเอาเหรียญสิบหยอดลงไปให้เต็มนับจำนวนแล้วก็เป็นร้อยๆ บาท กระปุกออมสินรุ่นหลังๆ ถูกปรับไซส์ให้เล็กลง แม้จะยังเป็นทรงกระบอกอยู่เหมือนเดิม แต่ก็ไม่ได้ตกแต่งเป็นตู้ไปรษณีย์เท่านั้น แต่ละรุ่นที่ผลิตออกมาก็มีธีมคล้ายๆ กับแสตมป์ อย่าง เช่น มีการตกแต่งลวดลายเป็นรูปหัวโขนบ้าง บางรุ่นเป็นรูปนางรำ บางรุ่นเป็นรูปนักษัตร 12 ราศี และบางรุ่นก็ออกมาเพื่อให้สอดคล้องกับยุคสมัย เช่น ฉลองกรุง 200 ปี   ฉลองสิริราชสมบัติครบ 25 ปี หรือแม้แต่เมื่อค.ศ.2000 ก็ทำกระปุกเป็นสีเงินทั้งหมด เป็นสียอดฮิตที่สุดในปีนั้น

ช่วงพ.ศ. 2504 เริ่มมีการนำพลาสติกมาใช้เป็นวัสดุในการทำกระปุกออมสิน ทำให้มีกระปุกออมสินรูปร่างหน้าตาหลากหลายมากขึ้น รุ่นแรกออกมาเป็นรูปลูกบอล มีทั้งหมด 8 รูป มีรูปเหรียญสตางค์ รูปม้าหมากรุก และอันที่น่ารักมากๆ อีกอันหนึ่งคือเป็นรูปตู้เอทีเอ็ม รุ่นนั้นออกมาเมื่อพ.ศ. 2534 เพราะปีนั้นธนาคารออมสินมีตู้เอทีเอ็มเป็นครั้งแรก กระปุกออมสินรุ่นแรกๆ เท่านั้นที่ทำออกมาเพื่อจำหน่าย แต่ระยะหลังเมื่อสามารถผลิตเองในประเทศไทย จึงเปลี่ยนเป็นการทำแจกประชาชนทั่วไป โดยเฉพาะเด็กๆ ไม่เฉพาะกระปุกออมสินเท่านั้น ยังมีพวกการ์ดใบเล็กๆ ที่มีการทำออกมาแจกเด็กๆ ซึ่งก็ออกมาเป็นรุ่นๆ ในสมัยนั้นหลายคนตามเก็บเป็นซีรีส์ บางรุ่นก็เป็นบุคคลสำคัญในประวัติศาสตร์ไทย หรือ เป็นรูปหัวโขน ระยะแรกการ์ดจะเป็นภาพวาด วาดโดยอาจารย์ประสงค์ ปัทมนุช ซึ่งเป็นหัวหน้าแผนกศิลปกรรมในสมัยนั้น ระยะหลังก็ปรับเปลี่ยนเป็นภาพถ่าย

วันเสาร์ของเด็กๆ ยุคก่อน เหมือนเป็นวันนัดหมายเพื่อมาฝากเงิน เพราะธนาคารออมสินจะจัดให้เป็นวันสำหรับเด็กๆ ให้ได้นำกระปุกที่หยอดเหรียญจนเต็มแล้วมาฝากธนาคาร พอเจ้าหน้าที่ทุบกระปุกใบนั้นเพื่อนำเงินสำหรับฝากแล้ว ก็จะเปลี่ยนใหม่ให้โดยไม่ต้องซื้อ แต่บรรยากาศแบบนั้นได้หายไป เมื่อครั้งพ.ศ. 2540 เป็นปีวิกฤติเศรษฐกิจ สถาบันการเงินจำนวนไม่น้อยในช่วงนั้นล้มละลาย ช่วงนั้นธนาคารออมสินก็ระมัดระวังเรื่องค่าใช้จ่าย จึงไม่ได้จัดทำกระปุกออมสินแจกเด็กๆ เหมือนอย่างเคย และธนาคารก็ปรับเปลี่ยนวันทำงานจากเดิมทำงาน 6 วันคือ วันจันทร์-ศุกร์ สำหรับลูกค้าผู้ใหญ่ตามปกติ ส่วนวันเสาร์เปิดเป็นพิเศษสำหรับลูกค้าเด็กๆ พอเกิดช่วงวิกฤติเศรษฐกิจ ธนาคารทุกแห่งก็ปรับวันทำงานเหลือเพียง 5 วัน คือจันทร์-ศุกร์ วันสำหรับเด็กๆ ก็เปลี่ยนเป็นวันพฤหัสบดี แต่เด็กๆ ก็ไม่ได้มาฝากด้วยตัวเอง ต้องฝากผู้ปกครองมา เพราะต้องไปโรงเรียน

เป็นยังไงบ้างกับเรื่องราวที่นำมาฝากกัน แต่คิดว่าหลังจากที่ฟังเรื่องกระปุกออมสินแล้วพลอยทำให้นึกอยากเก็บออมเงินมาบ้างแล้วซิ เพื่อนๆล่ะพอจะมีแรงบันดาลใจบ้างรึเปล่า เอ้า ! ถ้าใครยังไม่คิดที่จะเริ่ม ลองทำซะวันนี้เลยเป็นไง

Last Updated ( Thursday, 13 September 2007 )

Permanent link to this article: https://www.library.rmutt.ac.th/?p=739